30 Mayıs 2017 Salı

BOŞLUK (VACUUM)

 Boşluk, nam-ı diğer vakum (vacuum, void) konusunu ele alacağız bu makalede.. Boşluğun yazısı mı olur demeyin. Kâinatta hüküm süren fiziksel, kimyasal, sosyolojik bir çok kanun boşluk ile alâkalı aslında..

Bir yerde boşluk varsa orası eninde sonunda boşluğun yakınındaki enerji sahibi öğeler tarafından doldurulacaktır. Bunun kaçarı yok.. Bir yeri boş olarak muhafaza etmek istiyorsanız enerji harcamalı, gayret sarf etmelisiniz. Boşluğun kalitesi (saflığı) arttıkça muhafaza etmek için sarf edilmesi gereken çaba da artacaktır..

Bu konuyla ilgilenmem, bir öğle yemeğinde, uçak mühendisi bir arkadaşla uçak kanatlarındaki damlacık (airfoil) yapısının uçağı nasıl yukarı kaldırabildiğini tartışmamızla başladı. Bilindiği üzere, damlacık yapılı uçak kanadının üst kenarı alt kenara göre daha bombelidir. Üst yüzeyin L1 mesafesi, alt yüzeyin L2 mesafesinden daha uzun tasarlanmıştır. Kanadın ön kenarı hava içinde hızla ilerlerken havayı üst ve alt tarafa olmak üzere ikiye böler. Kanadın kesitinde de görüldüğü gibi damlacık yapısında, alt kenar daha kısa olduğundan, alt tarafa bölünen hava moleküllerinin kanadın arka kenarına ulaşmasının üst tarafa bölünen hava moleküllerinin arka kenara ulaşmasından daha çabuk gerçekleşmesi gerekir.
 Eğer aynı anda ulaşamazlarsa kanadın üst kenarının arka kısımlarında hava moleküllerinin mevcut olmadığı bir boşluk (vakum) oluşması gerekir. Fakat yüksek basınca sahip hava ortamı içinde bu mümkün değildir. Zira enerji sahibi hava molekülleri dört bir yöne çok hızlı bir şekilde hareket ettiklerinden bu boşluğu hemen doldurmaya başlarlar ve kanadın arka kısmında bu hava akışından dolayı girdaplar oluşur. Bu olaylardan dolayı oluşan boşluk, kanadın üst tarafındaki basıncın kanadın alt tarafındaki basınçtan daha az olmasına sebep olur. Kanadın altında oluşan basınç fazlalığı, kanadı yukarı doğru kaldıran bir kuvvet meydana getirir ve bu sayede uçaklar tonlarca yükle havaya kalkabilirler.

Hızı artan akışkanın basıncının azalacağını söyleyen Bernouilli Prensibi de yukarıda anlatılan olayların fiziksel kanun olarak düzenlenmiş şeklidir aslında. Bu olayların temelinde gazların vakum oluşmasına kesinlikle izin vermeyen her yöne hareket eden tanecikli yapıları yatar. Aslında sıvılar ve hatta katılar da biraz böyledir. Daha da genellersek, bireylerden oluşan yapılar, yapı içinde oluşan boşluğu bir şekilde doldurmaya meyillidirler. Oluşan vakumlar eninde sonunda doldurulurlar.

Bireylerden oluşan yapılara aşağıdaki şekilde örnekler verebiliriz:
  • Gazlar : Vakumu doldurma işlemi, gazların doğası gereği her bir gaz molekülünün sahip olduğu kinetik enerji sayesinde gerçekleşir.
  • Sıvılar : Vakumu doldurma işlemi, yer çekimi etkisiyle aşağı yönde enerjiye sahip sıvı molekülleri sayesinde gerçekleşir. Eğer sıvıya basınç uygulanmışsa yer çekimi ve basıncın bileşimiyle oluşan enerji vakumu doldurur.
  • Katı yapılar : Yine yer çekimi yönünde enerjiye sahip toz, kum gibi parçacıklar, yapı içinde oluşan herhangi bir vakumu ilk fırsatta doldurur.
  • Difüzyon : Maddelerin çok yoğun ortamdan, az yoğun ortama doğru kendiliğinden yayılmasıdır. Fiziksel kimyada ise moleküllerin kinetik enerjilerine bağlı olarak rastgele hareketlerine denir. Difüzyon vasıtasıyla mevcut boşluklar sırası geldiğinde doldurulmaktadır.
  • Trafik : Sıkışık ilerleyen bir trafikte önünüzdeki araçla olan mesafeyi fazla açarsanız oluşan bu boşluk muhakkak enerji sahibi bir şoför tarafından doldurulacaktır, yiyeceğiniz korna da cabası..
  • Sosyal yapılar : Bir yerde otorite boşluğu varsa o boşluk muhakkak daha iradeli bireyler/toplumlar tarafından doldurulur. Devlet otoritesinin zayıf olduğu veya hiç olmadığı yerlerde anarşinin veya derebeyliğinin boy göstermesi buna en güzel örnektir. Mevcut hali itibariyle Orta Doğu, bölgedeki otorite ve sistem boşluğunun farkına varan enerjisi yüksek ülkeler/oluşumlar tarafından öyle bir doldurulmuştur ki bir daha kendine gelmesi yakın gelecekte mümkün gözükmemektedir.
  • İnsan psikolojisi : Boşluğa düşen insanların daha çabuk kandırılmaları, kanun dışı yapılanmaların böyle insanları taraflarına daha kolay çekebilmeleri buna örnek olarak gösterilebilir..
Tarih boyunca, Aristo, Eflatun, İbn Rüşd, İbni Sina, Farabi ve daha başka bir çok düşünür/filozof boşluk (ve mekân) konusuna kafa yormuştur. Fakat kesin bir sonuca varılamamıştır. Onüçüncü yüzyılda bu konu etrafında çok şiddetli tartışmalar yapılmış. Tanrı'nın bile ideal boşluğu yaratamayacağı noktasına kadar gelinmiştir. Tartışmalar, 1277'de psikopos Etienne Tempier'in, Tanrı'nın güçlerinde hiç bir kısıtlama olamayacağını dolayısıyla da Tanrı'nın arzu ederse boşluk yaratabileceğini ortaya koyan kınamasını yayınlamasıyla sonlandırılmıştır. Fakat filozoflar bu konuya kafa yormaya devam etmişlerdir.

Aristo bu mevzuyu basitçe "Mekân, boşluk kabul etmez." olarak açıklamıştır. Tabiatın boşluktan hoşlanmadığını belirten ve boşluk korkusu anlamına gelen Latince "Horror vacui" ifadesi çağlar boyunca tartışılmıştır. Aslında tartışılmaya da devam etmektedir. İnsanlığın ulaştığı bilgi seviyesinin ve teknolojinin geldiği aşama itibariyle, bu konu artık daha çok termodinamikçiler tarafından tartışılmaktadır.  Günümüzde, elektromanyetik dalgaların ve eter (aether) maddesinin olmadığı hiç bir yerin mevcut olmadığı görüşü yaygın olarak kabul edilmekle beraber bu ispatı zor husus halen insanoğlunun merakını cezbetmeye devam etmektedir..

25 yorum:

  1. İlginç ve çok bilgilendirici bir yazı olmuş. Elinize sağlık.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Teşekkür ederim.. Konu ilginç aslında, daha anlatacak çok şey var. Bu yazı özet sadece. Boşluğa düşmek mesela..

      Sil
  2. okudum ama gerçekten bilgim olmayan konular sadece boşluk konusu bilim ile dinin iç içe girdiği bir konu diye okumuştum....

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Evet, bilim ve dinin iç içe olduğu felsefi bir konu.. Teşekkürler..

      Sil
  3. Bu baya bir mühendis-i bir yazı olmuş.Edebi yazılarına alışmışım :) ama birsey söylemek istiyorum.Boş sanılan hiç bir yer aslında boş değildir.Sadece biz göremiyoruz ikamet edenleri :) ellerine saglk canm 💕

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Evet biraz bilimsel bir yazı. Eşim kafasına takılan bir konuyu irdelemiş.Haklısın hiçbir yer boş değil.Bizim keşfetmemiz gereken çok şey var.:)

      Sil
  4. Değerli eşim,kainat sırlarla dolu.Sen de bir sırrı çok güzel irdelemişsin.Uçakların onca yükle havada durması hep ilgimi çekmiştir.Emeğine sağlık. Sevgiler:)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Aa eşin mi yazdi ? Mobilde görünmüyor kimin yazdigi kusuruma bakmayin :)

      Sil
    2. Evet eşim yazmıştı. Arcturus adıyla yayınlananlar kendisine aittir. Kusur oluşturacak bir durum yok.Sevgiler:)

      Sil
    3. Simdi gördüm.Yeni anladım nasıl oldugunu :) sevgiler hayrli iftarlar 😄

      Sil
    4. Teşekkürler, yorumunuz için.. Arada, ben de yazı yazarak parazit oluyorum eşimin bloğuna :))

      Son yy.da teknoloji muazzam bir şekilde ilerlemiş olmasına rağmen halen insanoğlunun bilgi seviyesi denizde damla. Bilmediğimiz çoook şey var..

      İyi iftarlar..

      Sil
  5. İlginç ve bilgilendirici bir yazı olmuş. Aslında bu tip konular benim de ilgimi çekiyor. Emeğinize sağlık :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Felsefi konular her zaman ilgi çekmiştir. Teşekkür ederim..

      Sil
  6. bu yazı boşluğa düşürdüüü anlamak zor yaa :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Kusura bakmayın :) en iyisi siz o boşluğu güzel düşüncelerle doldurun, teşekkürler yorumunuz için :)

      Sil
  7. gerçekten ilginç bir yazı olmuş herkese katılıyorum :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. İlginizi çektiğine sevindim. Teşekkürler..

      Sil
  8. Fizikle ilgili konular her ne kadar zor anlasam da ilgimi çok çekiyor. Anlamak için iki saat baştan okurum:D Şu sıra kuantum, çift yarık deneyi, Schrödinger'in kedisiyle falan bozmuş durumdayım. Çok ilginç geliyor.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Evet bahsettikleriniz insanın zihninin sınırlarını zorlayan mevzular.. Teşekkürler.

      Sil
  9. içimizdeki boşluk bile rahatsız ediyor bizleri... Böylesi konular hakkında ufak da olsa bilgi sahibi olmuş olmak güzel. Teşekkür ederiz efendim.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Ben teşekkür ederim okuduğunuz ve yorumladığınız için.:)

      Sil
  10. Zevkle okudum bilgiler için teşekkürler:))

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Okuduğunuz için biz teşekkür ederiz.:)

      Sil
  11. Merhaba izleyiciler bölümünden blogunuzu izledim. Sizde benim blogumu takip ederseniz sevinirim :)

    YanıtlaSil
  12. Teşekkürler, hemen izlemeye aldım :)

    YanıtlaSil